Een warme ode aan de trainer, die vaker dan ons lief is wordt afgerekend op zaken waar hij niet altijd invloed op heeft.
De bladeren vallen langzaam van de bomen. De dagen worden korter, de temperatuur daalt en op de voetbalvelden wordt het steeds vaker tijd om de balans op te maken. Maar er is nog iets wat bij deze periode lijkt te horen: de trainerscarrousel die voorzichtig op gang komt. Althans, voorzichtig? Soms lijkt het wel alsof de eerste stoelen al worden doorgeschoven voordat de herfst goed en wel is begonnen.


Het lijkt ieder jaar vroeger te gebeuren. Trainers die aangeven dat ze toe zijn aan een nieuwe uitdaging. Clubs die laten weten dat ze na dit seizoen een andere koers willen varen. Het zijn inmiddels vertrouwde woorden in de voetbalwereld. Vooral dat laatste tovert bij mij steeds vaker een glimlach op het gezicht.

Een andere koers varen. Het klinkt prachtig, bijna alsof er op het sportpark een nieuw beleidsplan uit de kast wordt gehaald en iedereen vervolgens keurig dezelfde kant op roeit. Maar wie tegenwoordig naar sommige spelersgroepen kijkt, kan zich afvragen wie er eigenlijk nog aan het roer staat.

Want laten we eerlijk zijn: een trainer kan nog zo'n mooie koers uitstippelen, maar wat heb je daaraan als de bemanning besluit om zelf maar wat te gaan varen? Als spelers hun eigen plan trekken, afspraken naast zich neerleggen en soms meer bezig lijken met hun eigen belang dan met dat van de club, wordt het voor iedere trainer een lastige klus.

Natuurlijk hoor je een trainer zelden zeggen dat hij een waardeloze selectie heeft. Hij zal vertellen dat hij vertrouwen heeft in zijn spelers, dat er voldoende kwaliteit aanwezig is en dat hij ervan overtuigd is dat het goedkomt. Dat is niet alleen begrijpelijk, het hoort ook bij zijn verantwoordelijkheid. Een trainer hoort zijn groep te beschermen, ook wanneer hij binnenskamers misschien weleens met zijn handen in het haar zit. Maar achter die woorden kan soms een heel andere werkelijkheid schuilgaan.

En precies daar begint mijn verbazing. Want waarom kijken we bij voetbalclubs zo vaak als eerste naar de resultaten? Waarom is de stand op de ranglijst regelmatig de belangrijkste graadmeter bij de beoordeling van een trainer? Is een trainer die met zijn ploeg onderaan staat automatisch een slechte trainer? Heeft hij dan onvoldoende verstand van voetbal, kan hij geen training geven of is hij niet in staat om spelers beter te maken? Natuurlijk niet. Althans, dat zou je toch mogen hopen.

Een ranglijst vertelt waar een ploeg staat, maar niet altijd waarom die ploeg daar staat. Misschien ontbreekt het aan kwaliteit. Misschien zijn er veel blessures. Misschien is de balans in de selectie zoek. Of misschien heeft een trainer te maken met spelers die tijdens de training prima weten wat er van hen wordt verwacht, maar op zaterdagmiddag hun eigen wedstrijd spelen. Dan kun je als trainer nog zoveel voetbalverstand hebben, uiteindelijk ben je afhankelijk van je spelers die bereid moeten zijn om samen te werken. En laat dat laatste nu juist steeds vaker de uitdaging lijken.

Wanneer de resultaten tegenvallen, duikt er op menig sportpark een groep op die zichzelf graag supporter noemt, maar ondertussen vooral denkt de wijsheid in pacht te hebben. De vijfde colonne, zou je ze kunnen noemen. Aan de bar weten ze precies wat er verkeerd gaat, langs de lijn hebben ze de oplossing al klaar en na een paar nederlagen weten ze het zeker: de trainer moet eruit.

Helaas zijn er besturen die gevoelig zijn voor dat geluid. Besturen die vergeten dat een trainer meer doet dan op zaterdag een elftal opstellen. Die vergeet hoeveel uren er in een week gaan zitten, hoeveel gesprekken er worden gevoerd en hoeveel energie het kost om een groep mensen met verschillende karakters, belangen en ambities bij elkaar te houden.

En wanneer een spelersgroep vervolgens ook nog eens begint te ‘figuurzagen’, wordt het verhaal helemaal ingewikkeld. Een beetje onrust hier, een kritische opmerking daar, een speler die zich niet langer in de keuzes van de trainer kan vinden. Voor je het weet, ontstaat er een sfeer waarin niet langer samen aan een oplossing wordt gewerkt, maar waarin vooral wordt gezocht naar iemand die de schuld kan krijgen. En vaak is dat de trainer.

Dat vind ik jammer. Niet alleen omdat een trainer daarmee soms onrecht wordt aangedaan, maar vooral omdat we vergeten wat voetbal óók is: samenwerken, verantwoordelijkheid nemen, elkaar aanspreken en samen door moeilijke momenten heen gaan. Natuurlijk zijn er trainers die niet bij een club passen. Trainers die verkeerde keuzes maken of onvoldoende uit hun spelersgroep halen. Ook zij moeten kritisch naar zichzelf kijken. Een trainersfunctie geeft niemand het recht om buiten schot te blijven.

Maar laten we dan wel eerlijk beoordelen. Kijk naar de trainingen, de ontwikkeling van spelers, de onderlinge verhoudingen, de voetbalvisie en de manier waarop iemand met tegenslag omgaat. Ga het gesprek aan voordat de geruchtenmachine op volle toeren draait. En durf als bestuur ook eens achter een trainer te blijven staan wanneer de resultaten tijdelijk tegenvallen. Want vertrouwen blijkt pas echt iets waard wanneer het moeilijk wordt.

Aan alle trainers die iedere week met overtuiging op het veld staan, die hun vrije avonden opofferen, die spelers proberen beter te maken en die soms meer kritiek krijgen dan waardering: blijf vooral doen wat jullie doen. Laat je niet uitsluitend leiden door de waan van de dag en besef dat een nederlaag niet automatisch betekent dat je tekortschiet.

En aan de clubs zou ik willen meegeven: voordat jullie besluiten een andere koers te varen, kijk dan eerst eens goed naar wie er daadwerkelijk aan het roer staat. En misschien nog belangrijker: vraag je af of de bemanning wel bereid is om samen die kant op te gaan. Want geen enkele trainer kan in zijn eentje een heel elftal de juiste richting op sturen. De bladeren vallen vanzelf van de bomen. De trainerscarrousel zal ongetwijfeld ook dit seizoen weer gaan draaien. Maar het zou mooi zijn als we eens wat minder haast hadden met het wisselen van de trainer en wat meer aandacht besteedden aan de vraag waarom het eigenlijk niet loopt. Want achter iedere trainer zit een mens. Iemand met passie voor het spel, met ambities, met twijfels en met een hart voor zijn club. Misschien wordt het tijd dat we die mens weer eens wat vaker zien, voordat we hem de deur wijzen.